Na czym polega toksyczny związek?

Czym są toksyczne związki i kiedy możemy mówić o tym, iż tkwimy w toksycznej relacji? Odpowiedź na te pytania może nastręczać pewnych trudności. Tak zwana toksyczna miłość bywa opisywana w literaturze z zakresu nauk społecznych, zwłaszcza psychologii i socjologii. Specjaliści zwracają uwagę, iż choć rozpoznanie toksycznej, niezdrowej relacji bywa kłopotliwe, to istnieje pewien zespół cech, które pozwalają łatwiej odróżnić zdrową, dojrzałą relację od takiej, która ma na nas destrukcyjny wpływ.

Toksyczna miłość ma zwykle dwie strony medalu. Osoby zaangażowane w związek tkwią w relacji, która jest naznaczona silnym przywiązaniem do jednego z partnerów i chorobliwym wręcz strachem przed rozstaniem. Z kolei druga osoba doświadcza regularnie zachowań nie mających nic wspólnego z partnerstwem i szacunkiem, dusi się w związku i cierpi. Nie zawsze jednak potrafi powiedzieć definitywnie "dość" i zakończyć toksyczną relację. Z czasem obydwie strony wykształcają pewne mechanizmy psychologiczne, które pozwalają im funkcjonować w takiej niezdrowej atmosferze. Chory związek trwa wówczas nadal, przysparzając partnerom wielu przykrości.

Oczywiście, nie każdy związek, który z pozoru może wydawać się toksyczny, faktycznie stanowi poważne zagrożenie dla partnerów. Osoby dojrzałe emocjonalnie i świadome swoich uczuć, a przy tym znające swojego partnera, potrafią wziąć pod uwagę chwilowe kryzysy w związku czy trudności w życiu osobistym drugiej osoby, mogące rzutować na związek. Warto zatem umieć odróżnić chwilowe, związane z różnymi okolicznościami problemy w związku, od realnie toksycznych relacji. Nie warto wyciągać zbyt pochopnych wniosków co do naszej relacji z partnerem, która może przechodzić tylko chwilowy kryzys. 

Istnieją jednak pewne symptomy, które charakteryzują toksycznego partnera i mogą świadczyć o tym, iż od dawna tkwimy w niezdrowej relacji. Kiedy związek jest toksyczny? Jakie cechy partnera świadczą o tym, iż nie jest on w porządku wobec nas?

Toksyczny partner - cechy charakteru

Osoba toksyczna w związku przejawia pewne cechy charakteru, które powinny zwrócić naszą szczególną uwagę. Dostrzeżenie ich w porę i odpowiednia reakcja na nie może uchronić nas przed dalszym tkwieniem w niezdrowej relacji. Jest to szczególnie istotne zwłaszcza w przypadku młodych par, które na przykład nie podjęły jeszcze decyzji o małżeństwie czy dzieciach. Jeśli w porę zauważymy u partnera określone cechy, mogące świadczyć o jego niewłaściwym podejściu do drugiej osoby, to warto zastanowić się poważnie nad utrzymywaniem dalszej relacji z nim. 

Czym charakteryzuje się toksyczny partner? Kiedy powinniśmy nabrać podejrzeń co do intencji i szczerości bliskiej nam osoby? Zasadniczo toksyczni partnerzy są osobami, które mają bardzo niskie poczucie własnej wartości. Może być ono wynikiem zaburzonych relacji rodzinnych i określonych cech osobowościowych, które na pewnym etapie ich życia mogły sprzyjać rozwojowi niskiej samooceny i braku wiary we własne możliwości.

Osoby toksyczne mają przy tym trudność w wyrażaniu i okazywaniu własnych uczuć. W ich działaniu i myśleniu zacierają się granice między miłością a zazdrością. Zaborcze podejście do partnera przejawia się w ciągłej potrzebie kontrolowania czy narzucania określonych reguł wspólnego życia. Toksyczny partner nie stroni również od wzbudzania w drugiej osobie poczucia winy, stosuje szantaż emocjonalny i manipuluje. Niekiedy nawet nie zdaje sobie sprawy, że swoimi działaniami wyrządza szkodę partnerowi. Uważa wręcz, że są one świadectwem miłości i zasługują na uznanie. 

Wymienione cechy są specyficzne dla osób, które mogą czynić związek toksycznym i nieudanym. Niezdrowa relacja z taką osobą bywa niekiedy bardzo uciążliwa. Jak objawia się toksyczny związek i kiedy możemy mówić, iż tkwimy w niezdrowej relacji?

Toksyczny związek - objawy niezdrowej relacji

Jak rozpoznać toksyczny związek? Objawy niezdrowej relacji bywają niekiedy trudne do uchwycenia. Tkwiąc w związku z drugą osobą mamy niekiedy tendencję do selekcjonowania niewygodnych faktów o partnerze i skupiania się wyłącznie na pozytywnych aspektach związku. W niektórych sytuacjach skuteczny szantaż emocjonalny wpędza nas w poczucie winy, przez co wręcz odrzucamy nawet myśl o tym, że druga osoba jest wobec nas nie fair.

Pozostawanie pod wpływem toksycznego partnera może trwać latami. W takiej sytuacji jeszcze trudniej rozpoznać objawy, świadczące o niezdrowej relacji - wiele obszarów działań toksycznej osoby stało się już bowiem trwałym elementem codzienności, na który przestało się zwracać szczególną uwagę. 

Do najczęściej spotykanych objawów niezdrowej relacji należą między innymi:

  • regularnie pojawiające się sprzeczne uczucia względem partnera, o dużym nasileniu, którym np. może towarzyszyć naprzemiennie ekscytacja i poczucie winy, 
  • działania polegające na umniejszaniu zasług, połączone z krytykanctwem i lekceważeniem,
  • regularne przerzucanie odpowiedzialności na drugą ze stron i obarczanie winą w razie niepowodzeń,
  • chorobliwa zazdrość, połączona z ingerowaniem w intymne życie osobiste (kontrolowanie różnych sfer życia),
  • szantaż emocjonalny, mający wymusić określone zachowania,
  • izolacja od przyjaciół i rodziny - toksyczny partner będzie chciał "mieć" partnera tylko dla siebie, obawiając się jednocześnie ingerencji innych osób, które mogłyby przejrzeć jego zamiary,
  • brak szczerości - toksyczna relacja nie bazuje na wzajemnym zaufaniu, lecz towarzyszy jej ciągła podejrzliwość i niepewność co do partnera,
  • brak szacunku, manifestujący się zarówno w życiu prywatnym, jak i w towarzystwie innych ludzi,
  • wymuszanie aktów seksualnych,
  • przemoc fizyczna - w niektórych związkach na porządku dziennym jest stosowanie fizycznej przemocy przez jedną ze stron, która dominuje w związku i wymusza na partnerze określone postawy i zachowania. Przemoc agresora bywa przy tym usprawiedliwiana przez ofiarę. 

Jak uwolnić się z toksycznego związku?

Wiele osób tkwi w toksycznych relacjach, ponieważ nie zdaje sobie nawet sprawy, że ich związek nie wygląda tak, jak powinien. Osoba, która chciałaby uwolnić się z toksycznego związku, powinna być świadoma istnienia problemu i jednocześnie mieć motywację do tego, aby przerwać niezdrową relację. 

Zdarzają się sytuacje, gdy związek tworzą dwie toksyczne osoby, które wzajemnie się wyniszczają. Wówczas przed jedną i drugą stroną stoją poważne wyzwania związane z koniecznością pracy nad sobą i własnymi zachowaniami. 

W przypadku, gdy mamy do czynienia z osobą, która była poddana partnerowi i chce uwolnić się z toksycznego związku, ważne będzie przeorganizowanie dotychczasowego życia, otwarcie się na inne osoby i skupienie na własnych potrzebach. 

Jak zacząć życie po toksycznym związku?

Powrót do równowagi po toksycznym związku może trwać bardzo długo. Porzucenie dotychczasowego trybu życia z początku może sprawiać trudności, jednak z czasem dostrzegalne staną się pozytywne aspekty tej decyzji. 

W niektórych przypadkach osoby po toksycznym związku korzystają z pomocy terapeutów. Pomagają oni pozbierać myśli, uporządkować sferę emocjonalną i wytyczyć nowe perspektywy w życiu osobistym. Chodzi bowiem o to, aby nauczyć się od nowa szacunku do siebie, do własnych przekonań i potrzeb. Ważne jest przy tym wypracowanie nowego modelu relacji z innymi ludźmi, który będzie oparty na zaufaniu, wzajemności i poszanowaniu. 

Życie po toksycznym związku to też regularna praca nad własnymi myślami, a zwłaszcza nad mechanizmami, które sprawiły, że znaleźliśmy się pod silnym wpływem drugiej osoby.